آسیب در موسیقی تعزیه

  • آسیب در موسیقی :

موسیقی از ارکان بسیار مهم شبیه خوانی محسوب گردیده که از وظایف آن می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
  • اطلاع رسانی مراسم شبیه خوانی برای عموم قبل از شروع ؛

    1. با شنیدن صدای ترومپت مردم به دلیل آشنایی با این صدا مطلع می شوند که مراسم شبیه خوانی در حال برگزاری می باشد و سریعا خود را به آن مکان می رسانند.
  • همراهی و هماهنگی با شبیه خوانان ؛

    1. نواختن نغمه و آهنگ های اصیل تعزیه برای شبیه خوان .
    2. نواختن گام مناسب برای خواندن راحت شبیه خوان .
    3. همکاری با شبیه خوان جهت تازه نمودن نفس .
    4. ایجاد حس مناسب برای شبیه خوان.
    5. و…
  • ابزار و آلات مجاز موسیقی جهت استفاده در شبیه خوانی ؛

    1. ترومپت ( به زبان عامیانه همان شیپور ) .
    2. سایدرام ( به زبان عامیانه همان طبل ریز ) .
    3. نی
    4. طبل بزرگ
    5. سنج
اینها وسایلی است که در موسیقی شبیه خوانی استفاده می گردد و دیگر وسایل نه تنها باعث از بین بردن اصالت در تعزیه می شود بلکه مسیر هدف در عزاداری حضرت سیدالشهدا را تغییر می دهد.

ویژگی های یک نوازنده در شبیه خوانی ؛

  • یک نوازنده می بایست به تمام مجالس شبیه خوانی مسلط باشد یعنی؛

    1. جریان داستان مجالس شبیه خوانی .
    2. آهنگ ها و سبک های اصیل در مجالس شبیه خوانی .
    3. زمان حضور و شروع به خواندن کلیه نقش ها در شبیه خوانی.
    4. تسلط به نواختن کلیه ی سبک های موجود در شبیه خوانی .
  • نوازندگان می بایست پایبند به اصول شبیه خوانی باشند؛

    1. آداب و رسوم ذاکری اهل بیت علیهم السلام را رعایت نمایند.
    2. خوش برخورد و با حوصله باشند .
    3. در مجالس غیر از شبیه خوانی که موجب تخریب شخصیت ذاکری اوست شرکت ننمایند.
    4. وضعیت ظاهری را حفظ نمایند .
    5. از سفارشی زدن پرهیز کنند.
    6. هنر را خرج دستگاه حضرت سیدالشهدا کنند نه اینکه شبیه خوانی را خرج هنرنمایند.
    7. و…
موارد فوق بخشی مهم از شناخت موسیقی و نوازندگان در شبیه خوانی است و ممکن است به ذهن شما مطالب بسیار دیگر عبور کند و در اینجا به بخش مهم آن اشاره گردید.

اما اگر آلات غیر متعارف موسیقی و حتی ورود آهنگ های غیر اصیل به شبیه خوانی اضافه گردد چه عواقبی خواهد داشت؛

  • آلاتی که از آن در موارد دیگر مشهود و مشهور است مانند عروسی ها یا کنسرت ها در شبیه خوانی نباید استفده گردد زیرا که ذهن مخاطب را از مجلس امام حسین علیه السلام دور می نماید و اثر گذاری در مجلس که رسالت اهل بیت علیهم السلام است کم رنگ خواهد شد و مسیر و راه عزاداری به سمت و سوی دیگری سوق می یابد.
  • توجه مخاطب به سوی این هنرنمایی های کاذب با آلات غیر مرسوم در شبیه خوانی باعث جلب توجه مخاطب می شود و ناخودآگاه از مجلس عزای اهل بیت علیهم السلام دور می شوند که دور از هدف برپایی شبیه خوانی است .و انگار کنسرتی هنری برپا شده است .
  • بارها شنیده ایم که بهانه های گوناگونی از قبیل اینکه ما می خواهیم جوانان را با این کارها جذب دستگاه اهل بیت نماییم. البته پر واضح است که این توجیهی بیش نیست چون غریب سیصد یا چهارصد سال است که جوانان بویژه خود این اشخاص که اینگونه فکر میکنند و خود را هنرمند می دانند با دیدن تعزیه های سالم و سنتی جذب این دستگاه عزای اهل بیت گردیده اند و روز به روز این شور بیشتر می شود. پس نیازی به ابزار یا آهنگ های غیر متعارف نیست و خود تعزیه آنقدر جذاب ساخته شده که نیازی به این نوآوری های مخرب نخواهد بود. بلکه بیشتر خودنمایی محسوب میشود و نوازنده میخواهد هنر خود و هنرهای خود را به رخ مخاطب بکشد غافل از اینکه آیا این مکان جای این کار است یا خیر ؟
البته اینگونه بهانه ها، توهین به فهم و درک جوانان نیز می باشد. زیرا که جوانان خود می دانند و می فهمند که شخصیت و راه سیدالشهدا علیه السلام چقدر با عظمت است و عشق حسین علیه السلام مانند آهنربایی است که خود به خود جوانان عزیز را به سوی خویش میکشد و نیازی به ابزار آلات موسیقی جدید نیست . جوانان برای برپایی باشکوه تر شبیه خوانی یعنی برپایی روضه خوانی جان خود را هم می دهند اما نه به هر قیمتی. و مطلبی که باید این افراد بدانند آن است که باید در مسیر اهل بیت علیهم السلام اهل بیتی زندگی کرد.
  • به فرض آنکه هیچ مشکلی با آوردن آهنگ ها یا آلات غیر متعارف شبیه خوانی در تعزیه ایجاد نشود! اما سوالات فنی در این میان پیش می آید که باید به آنها پاسخ دهند؟
    1. آیا با آوردن یک وسیله جدید در تعزیه به اسم نوآوری به همینجا کار ختم میشود؟ یا اینکه زمینه را برای نوآوری های دیگران باز می نماییم . و سوال دیگر اینکه به نظر شما تا کجا پیش خواهیم رفت؟ آیا غیر از این است که باید منتظر کنسرت ها در تعزیه باشیم . و هر کس هر چیز دلخواه خود را به اسم نوآوری وارد تعزیه خواهد نمود و دیگر حد و مرزی نخواهد بود .
    2. آیا با ورود آهنگ های مختلف در تعزیه و فراموش شدن آهنگ های اصیل تعزیه دیگر چیزی به نام شبیه خوانی اصیل و سنتی و ملی باقی می ماند؟
    3. در حال حاضر تعزیه موسیقی مشخص با نغمه ها و سبک های مشخص دارد. یعنی آنکه تا صوت تعزیه به گوش هر فردی بخورد سریع به یاد شبیه خوانی می افتد. حالا باید گفت که آیا با خواندتصنیف های خوانندگان در تعزیه هم این اتفاق می افتد؟ یا اینکه هم تعزیه رو به زوال رفته و هم اشعار تعزیه و هم سبک های شیرین و سنتی آن؟
    4. نکته ی مهم دیگر آنکه در طول سابقه شبیه خوانی در چند صد سال گذشته تا به حال اسامی شبیه خوانان سنتی و اصیل و با دانش با آنکه سالهاست از دنیا رفته اند، هنوز روی زبان هاست. مانند؛ مرحوم رضا مشایخی – مرحوم مرتضی سلیمانی – مرحوم خوش ضمیر – مرحوم علیمحمد حجازی مهر – مرحوم علی ترابی – مرحوم رضا لنکرانی و…. اما شبیه خوانانی که ادعای نوآوری دارند هر چند سال با آمدن یک شبیه خوان نوآور دیگر محو شده و با اینکه هنوز میخوانند ولی صحبتی و یادی از آنها نمیشود و در اینجا پی می بریم انگار شبیه خوان سنتی حتی بعد از مرگ خود می مانند و نوآوران حتی در زمان حیات خود چند صباحی نام دارند و سریع فراموش شده و محو می گردند. پس باید تلاش کرد که اصیل بنوازیم و اصیل بخوانیم و با اصالت بمانیم.
فهرست