لباس در تعزیه
لباس در تعزیه

لباس در تعزیه

در شبیه خوانی لباس از ارکان آن محسوب میشود و مجالس تعزیه بدون لباس های معروف خود بی معنا است و دلنشین نخواهد بود .
اشخاصی که در تعزیه لباس و تجهیزات مربوطه را می آورند جامه دار نام دارند . جامه داران به نقش ها در تعزیه و ماجرای آن کاملا واقف بوده و با توجه به نیازمندیهای آن مجلس و اطلاع قبلی از شبیه خوانانی که حضور خواهند داشت، لباس مخصوص مجالس را می آورند بطوری که هم سایز تعزیه خوانان باشد.
نکنه ی قابل توجه، رنگ لباسها است که بیانگر نقش شبیه خوان است . ساده تر بگوییم که با پوشیدن لباس زرد بدون اینکه تیتراژ داشته باشد یا کسی معرفی نماید همه متوجه می شوند که نقش حر است.
روان شناسی رنگها را در بخش رنگ شناسی کاملا توضیح دادیم و نیازی به تشریح روانشناسی رنگ در این قسمت نیست . اما مسئله ای که به آن در این قسمت خواهیم پرداخت رنگ متناسب با نقش هاست

نقش و رنگ :

در تعزیه دو رنگ در همه ی مجالس حرف اول را می زنند و مدام تکرار می شوند. بطوری که بصورت استاندارد از کودک تا کهنسال تا این رنگ ها را می بینند پی به نقش یا داستان می برند. البته رنگ های دیگر که رکن هستند وجود دارد اما این دو رنگ که نام می بریم در تمام مجالس منفی یا مثبت بودن نقش را معین می کند.
  1. رنگ سبز

  2. رنگ قرمز

رنگ سبز :

رنگ سبز در تعزیه فقط برای چهارده معصوم و اولادهای آنان که سادات محسوب میشوند مانند نقش عقیل و… استفاده می شود. و مستمعین تا این رنگها را می بینند در زهنشان نقش مثبت تداعی می گردد.
شبیه خوانان گاهی کاملا سبز می پوشند و گاهی از سربند یا شال سبز استفاده می کنند و این نماد کاملا شناخته شده است .

 

رنگ قرمز :

رنگ قرمز در تعزیه برای نقش های منفی بویژه شمر و… استفاده می شود. وقتی این دو رنگ قرمز و سبز در تعزیه روبروی همدیگر قرار می گیرند. جدال شخصیت منفی و مثبت در ذهنها تداعی می شود

رنگ های متناسب با نقش ها :

  • امام حسین علیه السلام :
    کاملا سبز به همراه عمامه ی سبز یا اینکه عمامه ی و شال کمر سبز با لباس سفید (البته برای نقش پیغمبر یا امام در تعزیه قاسم) بیشتر استفاده می شود. در نقش هایی که امام به میدان می رود حتما از چکمه ی مشکی یا قهوه ای استفاده می نماید. اما در مابقی نقش ها از نعلین که اگر روشن باشد (سفید یا زرد یا قهوه ای) زیباتر و دلنشین تر خواهد بود.
  • حضرت عباس علیه السلام :
    نقش حضرت عباس علیه السلام می بایست تماما سبز باشد یعنی: پر – دور خودی – قبا – شال کمر – قلاف شمشیر با چکمه قهوه ای یا مشکی. این نوع لباس را هر کس ببیند یاد نقش حضرت عباس غلیه السلام می افتد.
  • حضرت علی اکبر علیه السلام :
    کمی قبل تر مرسوم بوده که نقش حضرت علی اکبر علیه السلام از رنگ سفید استفاده می کرده یعنی پر سبز یا سفید- شال و حمایل سبز – قبا سفید – دور خودی سبز و چکمه های قهوه ای یا مشکی. در حال حاضر اکثر علی اکبر خوانان رنگ سبز می پوشند و این قاعده را بی توجه شده اند. اما چرا علی اکبر سفید بپوشدبهتر است. و برخی از دلایل، آن است که با نقش عباس متفاوت بوده و تعریفی برای نقش خود دارد و نیز از تنوع رنگ در صحنه تعزیه استفاده می شود مثلا در تعزیه حضرت عباس خود شخصیت عباس، سبز – علی اکبر، سفید و قاسم، آبی است . در این ترکیب رنگ علاوه بر اینکه هر کدام معنا و مفهوم زیبای خود را دارند به صحنه نیز طراوت و زیبایی بسیار می بخشد.
  • حضرت قاسم علیه السلام :
  • نقش حضرت قاسم علیه السلام از دیر باز رنگ آبی بوده است. یعنی پر و قبا و دور خودی و شال و حمایل آبی و چکمه قهوه ای یا مشکی . از دلایل آبی بودن آن است که اگر به روان شناسی رنگ مراجعه نمایم و معنا و مفهوم آن را بخوانیم متوجه می شویم که ابداء کنندگان رنگ ها در تعزیه با کارشناسی و با فکر و تحقیق بسیار این رنگ ها را انتخاب نموده اند علاوه بر اینکه رنگ آبی یکی از رنگ های اصلی و مادر است و از این رنگ انواع رنگ سبز به دست می آید و می توان گفت که رنگ آبی هم خانواده سبز است و مخالف خوانان نباید از این رنگ به هیچ عنوان استفاده نمایند.
  • زنانه خوانان :
    زنانه خوانان لباس خود را متناسب با نقش می پوشند اما وجه مشترکی هم دارند آن هم روبندی است که همه ی زنانه خوانان در نقش مثبت و منفی می اندازند. نقش هایی که مثبت است کاملا مشکی اما سربند و یا روسری بیانگرنوع نقش مربوطه است. مثلا ام لیلا کاملا مشکی می پوشد به دلیل اینکه سادات نیست و سربند او هم مشکی است. نقش زینب یا سکینه یا تمام زنان و بچه هایی که سادات هستند کاملا مشکی اما با سربند سبز. نقش مادر قاسم کاملا مشکی با سربند آبی. نقش های زن منفی مانند اسماء و قطامه یا عایشه و… از لباس و روبند صورتی با سربند قرمز استفاده مینمایند و بستگی به نوع نقش میتوانند از قباهای زربافت استفاده نمایند. کفش زنانه در نقش های مثبت نعلین مشکی و در نقش های منفی رنگ های روشن است.
  • شمر :
    • نقش های منفی یا مخالف خوانی و یا اشقیا خوانی بر اساس رنگ قرمز پایه ریزی شده اند این رنگ بدلیل ماهیت خشونت طلبی و شهوت طلبی و… که دارد برای نقش های اشقیا خوانی مد نظر گرفته شده و به همین دلیل در نقش هایی که منفورترند، رنگ قرمز را بیشتر استفاده می کنند. لباس شمر کاملا قرمز بدون هیچ رنگ اضافه ای است. یعنی؛ دور خود و پر و قبا و حمایل و شال کمر همه قرمز و نیز چکمه رنگ نزدیک به قرمز می باشد. برخی از شبیه خوانان به دلیل زیبایی و سلایق فردی گاها رنگ های دیگری داخل لباس شمر استفاده میکنند مانند مشکی با قرمز که اینکار در بحث روانشناسی مفهموم و ماهیت اولیه رنگ قرمز را کم رنگ نموده و از شقاوت و بی رحمی و شهوات دنیایی شمر می کاهد و به سنگینی و وقار شمر اضافه می نماید. پس باید شمر را با لباس قرمز یکدست دید.
  • ابن سعد :
    • این نقش به دلیل تخت خوان بودن و فرماندهی در جنگ، قبای قرمز، جبه ی طلایی و رنگارنگ، عمامه ی قرمز، شال کمر زری یا کمربند اشرافی چکمه ی متمایل به قرمز و بدون زره می پوشد .
  • حرمله:
    • مانند شمر کاملا قرمز ولی بدون زره و کلاه خود اما کیفیت لباس او نسبت به شمر ضعیف تر بوده و از چفیه ی قرمز بجای عمامه و خود استفاده می نماید.
فهرست