” لغت نامه ی تخصصی تعزیه “

( ب )

بی قرینه : بی قرین ، بی مثال ، بی نظیر ، بی عدیل ، بی همتا ، بی کفو.
بزم : جشن ومیهمانی ، مجلس عیش و عشرت و باده گساری ، مجلس شراب .
بی تاب : (صفت) آنکه آرام و قرار ندارد ، بیقرار ، بی طاقت.
بَحر : دریا ، وزن شعر.
بی مثال : بی مانند ، بی نظیر ، بی شبیه ، بی عدیل.
بَدر : ماه تمام ، ماه شب چهارده ، ماه قمری ، جمع بدره.
بُرنا : جوان شاب ، مقابل پیر ، ظریف ، خوب ، نیک ، جوان ، مرد جوان ، برناه هم گفته می شود .
بیم : ترس ، خوف ، واهمه.
بَنا گوش : بن گوش ، بیخ گوش ، پشت گوش ، نرمه گوش.
بُخارا : یکی از شهرهای بزرگ ماوراءالنحر که اکنون یکی از شهرهای ازبکستان است.
بَد اَختر : بدبخت ، تیره بخت ، بد طالع .
بارگه : مخفف بارگاه.
بادیه : صحرا ، بیابان ، هامون ، کاسه مسی.
بی همتا : بی مانند ، بی شریک ، بی همجنس.
بُکاء : بسیار گرینده ، بسیار گریه کننده ، گریه ، اشک و زاری ، گریستن ، گریه .
بارو : باره ، دیوار قلعه ، حصار .
بیدرنگ : بی تامل ، فورا ، بی توقف .
بُرج : بنای بلند استوانه ای .
بَربَط : عود ، نام یکی از سازهای اصیل و قدیمی ایرانی و نام دیگر آن عود است.
بَساط : فرش ، سفره ، زمین هموار وفراخ ، گستردنی ، شادروان .
بِشارت : مژده دادن ، خبر خوش .
بی اَقرِبا : بی آشنا ، بدون خویشاوند .
بیعت : دست دادن بعنوان عهد و پیمان ، پیمان بستن  .
باب : بابا ، پدر ، درخور ، شایسته ، مرسوم ، در ، دروازه .
باب الحوائج : آستانه رفع حاجت ها ، لقب امام موسی کاظم (ع) ، لقب حضرت عباس (ع) .
باداباد : هرچه باید بشود می شود ، شدنی می شود .
باده گسار : می خوار ، شراب خوار .
باده نوشی : شراب خواری ، می خواری .
باربستن : آماده برای سفرشدن .
بارز : آشکار ، هویدا .
بارقه : برق زننده ، درخشنده .
بارگاه : دربار وکاخ شاهان .
بارور : ثمر ، میوه ، بارآور .
باژگون : سرنگون ، وارون ، واژگون .
باشرف : شرافتمند ، شریف ، بزرگوار .
باطن : پنهان ، درون چیزی .
باطل : بی فایده ، بیهوده .
باکره : دختر ، دوشیزه .
باکفایت : کافی ، باعرضه ، شایسته .
بالطبع : طبعاً ، از روی سرشت .
بالقوه : به قوت ، به حالت قوت .
بالفعل : فعلا ، اکنون .
بالفرض : فرضاً ، از روی فرض .
بالنده : نموکننده ، نشو و نما ، کننده .
بالیدن : رشد و نمو کردن ، فخرکردن .
بامداد : صبح ، بام .
بامدادان : هنگام بامداد .
بانو : خانم .
باوقار : متین ، وزین .
بایست : ضرور ، لازم ، خواستن .
بایسته : واجب ، لازم .
بحار : دریاها .
بُحبوحِه : میان ، وسط .
بحرانی : وضع غیرعادی در امری از امور مملکتی .
بحمدالله : سپاس خدای را .
بُحیره : دریاچه .
بختک : کابوس ، موجودی خیالی .
بِخرَد : خردمند ، حکیم .
بخل : تنک چشمی .
بخیل : خسیس ، چشم تنگ .
بَداء : ظاهر گشتن .
بَداهت : سخن بی اندیشه گفتن .
بَدایع : تازه ها .
بَدرقه : راهنما ، راهبر ، مشایعت .
بَدره : همیان ، کیسه ی پول .
بدرود : وداع ، خداحافظی .
بَدسِگال : بداندیش ، بدخواه .
بِدعت : نو آوری ، رسم یا آیین تازه ای که مورد پذیرش قرار نگرفته یا مخالف سنت پذیرفته شده باشد .
بدگُمان : کسی که سوء ظن دارد ، حسود ، مغرض .
بَدلگام : حیوان سرکش ، آدم گردنکش ، یاغی .
بدمنظر : آچه در نظر خوش نیاید .
بدنام : دارای شهرت بد ، معروف به بدی .
بَدیع : نو تازه ، عجیب ، نادر .
بَدیل : عوض ، جانشین .
بَدیمن : بدشگون ، ناخجسته ، شوم .
بَذله : شوخی ، لطیفه .
بَراعت (برائت): خلاص شدن از وام و دین ، پاک شدن از عیب و تهمت .
بُراق : خشمگین ، عصبانی ، اسب تیزرو ، مرکب رسول الله (ص) .
بَرخور : بهره مند ، شریک .
برزخ : حایل بین دو چیز ، حد فاصل میان بهشت و جهنم ، ناراحت ، عصبانی، ناخشنود .
برگزیده : انتخاب شده ، ترجیح داده شده .
بَرهَم : فراهم آمده ، جمع شده ، پریشان ، مضطرب .
بَرهَم زدن : مضطرب کردن ، سرنگون کردن ، پریشان کردن .
بَرَهمَن : عضو بالا ترین طبقه در دین هندو ، روحانی دین هندو .
بَرَهما : خدای متعال هندویان .
برهمایی : پیرو فرقه ی برهمایی .
بَرَهوت : وادی ای است در حضر موت ، هر جایی که در آن گیاه یا جانوری نباشد .
برهیختن : برآوردن .
بزم آرا : آن که مجلس عیش و مهمانی را آرایش می کند .
بَزمگاه : مجلس شراب و جشن و جای عیش و شادمانی و ضیافت خانه .
بِزنگاه : جای راهزنی ، موقعیت حساس .
بَسا : بس ، بسیار .
بِسان : مانند ، شبیه ، نظیر .
بُستان : باغ ، باغ میوه .
بَستر : تشک ، جای خواب ، پهنه ، ساحت ، زمینه و امکان برای کاری ، پهنه ای که آب بر آن جریان دارد .
بِستوه : دلتنگ و ملول .
بَستو : سبو ، کوزه ی سفالین .
بِسمِل : بسم الله ، حیوان سر بریده و ذبح کرده ، صاحب حلم ، بردبار .
بسمل کردن : ذبح کردن .
بَسَنده : کافی ، بس ، شایسته .
بَسی : بسیاری ، به اندازه ی زیاد .
بَسیط : گسترده ، گشاد ، پهن ، خالص ، ساده .
بَشارت : خبرخوش دادن ، نوید دادن ، مژده ، خبر خوش ، نکویی ، جمال .
بَشاش : گشاده روی ، خوشروی .
بِشر : گشاده رویی ، خوشرویی .
بَشر : مردم ، آدمی ، انسان .
بَشیر : مژده رسان ، نیکو روی ، خوبروی .
بَصیر : بیننده ، دانا ، روشن بین .
بَطالت : بیکاره بودن ، بیهوده گویی .
بَطحاء : رود بزرگ ، رود وسیع ، مجرای وسیع .
بُطلان : باطل شدن ، تباه شدن ، نادرستی ، ناچیزی .
بعثت : برانگیختن ، رستاخیز ، فرستادن .
بعلاوه : افزون بر این ، از این گذشته .
بِعُونِ الله : به یاری خدا .
بُغض : دشمنی ، کینه ، حالتی از گلو که شخص جلو گریه ی خود را بگیرد .
بُغرنج : مشکل ، دشوار .
بَغضاء : کینه و دشمنی شدید .
بَغَل : پهلو ، کنار ، جانب ، طرف .
بقاء : زیستن ، زندگانی کردن ، پایدار ماندن ، دوام .
بِقاع : خانه ها ، سار ها ، جمع بُقعه .
بَقایا : باقی مانده ها ، آثار ، رسوم .
بُقعه : قطعه ای از زمین ، بنا ، زیارتگاه ، جای ، مقام .
بقیۀ الله : باقی مانده ی خدا ، باقی گذاشته ی خدا از چیزهای خوب و حلال .
بقیع : جایی که دران درختان گوناگون باشد ، نام گورستانی در مدینه که آرامگاه بسیاری از نزدیکان پیامبر در آنجاست .
بِلاد : شهرها ، نواحی .
بَلاده : بدکار ، فاسق .
بِلاشرط : بدون شرط ، به طور مطلق .
بِلاشک : بدون شک ، بی تردید ، بدون شبهه .
بَلاغ : رسانیدن ، پیام رسانی .
بَلاغت : فصیح بودن ، رسایی سخن .
بَلا گردان : دفع کننده ی بلا ، حافظ ، صدقه ، قربانی .
بَلاهت : کم خردی ، ضعف تدبیر ، سستی رأی .
بَلَد (بلده) : شهر ، زمین ، ناحیه .
بوالعجب : پر شگفتی ، عجیب ، شگفت آور ، شعبده .
بَلغور : سخنان در هم برهم ، گندم نیم کوفته .
بلند بالا : بلند قد ، بلند قامت .
بَلیغ : زبان آور ، رسا ، شیوا .
بَلیِّه : گرفتاری ، سختی .
بن دندان : قصد ، اراده ، فرمانبرداری و اطاعت با میل و رغبت ، ریشه دندان .
بَنا گذاشتن : بنیاد گذاشتن ، اساس گذاشتن .
بناگوش : نرمه ی گوش ، پس گوش .
بُهتان : دروغ بستن ، دروغ زدن ، افتراء ، نسبت بد دادن .
بهلول : مرد خنده رو ، نیکوکار ، بزرگ طایفه .
بوالفضول : بیهوده گو .
بوتراب : پدر خاک ، کنیه حضرت آدم .
بوستان : جایی که گل های خوشبو در آن بسیار باشد .
بی باک : بی ترس ، دلاور .
بی برگ : بینوا ، فقیر .
بی بی : کدبانو ، مادر بزرگ .
بی پروا : بی باک ، نترس .
بی چون : بی مانند ، بی نظیر ، خدای تعالی .
بی حد : بی اندازه ، بی شمار ، بی کران ، غیر محدود .
بی حمیَّت : بی غیرت .
بی درنگ : بی تأمل ، فوراً .
بی دریغ : بی مضایقه ، بدون ملاحضه و خودداری .
بی رحم : سخت دل ، شقی ، قسی ، ظالم ، ستمکار .
بی رنگ : بدون رنگ ، ساده و بی آلایش ، عالم وحدت .
بی سامان : بی نظم و ترتیب ، فقیر ، درویش .
بی سامانی : بی ترتیبی ، درویشی ، بی خانمانی .
بی سکه : زر و سیمی که بر آن چیزی نقش نشده باشد ، بی اعتبار ، بی قدر .
بی قرار : ناپایدار ، بی ثبات ، بی صبر ، ناشکیبا .
بی مر : بی حد ، بی حساب .
بی نوا : بی چیز ، تهی دست ، بی چاره ، بی سامان ، ناتوان ، درمانده .
بیهوده : باطل ، بی ثمر ، پوچ .
بیابان گرد : بدوی ، چادر نشین .
بیت الحرام : خانه ی مقدس و محترم ، بقعه ی متبرک .
بیت الله : خانه ی خدا ، کعبه .
بیتوته : شب ماندن در جایی  ، شب زنده داری .
بیجاده : از سنگ های قیمتی مانند یاقوت .
بیچاره : شخصی که دچار شرایط بدی شده است ، شخص ناتوان و درمانده ، بی نوا .
بَیداء : بیابان .
بیداد : ستم ، ظلم .
بیدل : آزرده ، عاشق ، دلداده .
بیراهه : راه کج ، بیابانی که راه به جایی نداشته باشد .
بیرق : پرچم درفش .
بیرقدار : علمدار ، پرچمدار .
بیزار : بی میل ، متنفر .
بَیضاء : سفید ، روشن .
بیشمار : بی حساب ، بی اندازه ، بسیار زیاد .
بیکبار : ناگهان .
بیکران : بی پایان ، نامحدود .
بیگانه : غریب ، نا آشنا ، خارجی ، اجنبی .
بیمناک : ترسنده ، بیم دارنده ، ترسناک .
بیوه : زن بی شوهر ، مرد بی زن .
بِئر : چاه .
 
 
فهرست