” لغت نامه ی تخصصی تعزیه “

( ن )

نااهل : آن که قابلیت و استعداد ندارد ، فرزندی که بر خلاف آداب و عادات خانواده اش عمل کند ، ناخلف .
نابِکار : بدکار ، بدکردار ، بی حاصل ، بی فایده .
نابینا : کور .
ناپاک : آلوده ، حرام ، بدکاره ، نجس ، کافر ، زشت ، بد .
ناپدید : پنهان ، ناپیدا .
ناپسند : فاقد حالت پسندیدگی ، نامطلوب .
ناتوان : عاجز ، ضعیف ، مریض ، فقیر ، آن که مردی ندارد .
ناجنس : بدسرشت ، بدذات .
ناجوانمرد : فاقد خصلت های نیک و پسندیده .
ناچار : ناگزیر ، بیچاره .
ناچیز : بی ارزش ، بی بها ، ناکس ، فرمایه .
ناحق : دروغ ، بر خلاف عدالت ، بیداد ، باطل ، ظالم ، نامشروع ، ناروا .
ناخواسته : برخلاف اراده و خواست شخصی .
ناخوانده : بی سواد ، درس خوانده ، دعوت نشده .
ناخودآگاه : پنهان ، شناخته ، بدون قصد و عمد .
ناخوش : آزرده ، رنجیده ، ناپسند ، بیمار .
نادان : جاهل ، ابله .
نادر : کمیاب ، نایاب .
نادم : پشیمان .
نادیده : دیده نشده ، نامریی .
نار : مخفف انار ، کوهیست در ترکستان ، اشک خونین پستان.
نار : آتش ، آذر ، نیران .
ناراستی : کجی ، ناهمواری ، دروغ ، ناحقی ، خیانت .
نارَس : کال ، نپخته .
نارَوا : حرام ، ناشایست .
نازِل : فرود ، کم ، پایین ، پست .
نازنین : دوست داشتنی ، زیبا ، ظریف ، معشوق .
ناس : مردم ، مردمان .
ناسازگار : ناموافق ، مخالف ، بدرفتار ، تندخو .
ناسپاس : ناشکر ، حق ناشناس .
ناسزا : ناشایست ، نالایق ، دشنام ، حرف زشت .
ناشایست : نالایق ، ناسزاوار .
ناشکر : کسی که ناخشنود است یا به وضعی اعتراض ناروا دارد .
ناشکیبا : بی صبر ، بی حوصله ، عاشق ، دلباخته ، به عجله  ، شتاب .
ناصر : یاری گر ، یاری کننده .
نافذ : نفوذ کننده ، درگذرنده ، رَسا .
نافَرجام : بیهوده ، بی نتیجه ، بد عاقبت .
ناقِذ : نجات دهنده .
ناقِه : شتر ماده .
ناکامی : ناامیدی ، محرومی .
ناگاه : بی خبر ، موقع ، ناگهان .
ناگَه : ناگاه .
ناگوار : نامطبوع ، ناخوش آیند ، هضم نشده .
نالایق : بی لیاقت .
ناله : زاری ، صدای ناشی از درد یا ناراحتی .
نالیدن : گریه وزاری ، گله و شکایت کردن .
نام آور : مشهور ، معروف .
نام وننگ : آبرو ، حیثیت .
نامجو : کسی که در پی آوازه ی نیک است .
نامحدود : بی اندازه ، بی شمار ، بی پایان ، بی حد .
نامَحرَم : بیگانه ، غریبه ، کسی که مورد اعتماد نیست .
نامحسوس : غیر قابل تشخیص ، غیر قابل حس .
نامُراد : ناکام ، محروم .
نامسلمان : کافر ، سنگدل ، قسی القلب .
نامشروع : غیر قانونی .
ناممکن : محال ، ناشدنی .
نامه رسان : نامه بر ، نامه آور .
نامه سفید : نیک کردار .
نامه سیاه : بدکردار ، گناه کار .
نامور : معروف ، دارای نام نیک .
ناموس : آبرو ، نیک نامی ، قانون و شریعت الهی ، عصمت ، شرف .
نامی : رشدکننده ، نمو کننده ، معروف ، نامدار .
نانجیب : بد گوهر ، بدنژاد ، رذل ، فرومایه ، بی عفت ، ناپاک .
ناهموار : نامسائی ، نامناسب ، دارای پستی و بلندی .
ناهنجار : درشت و ناهموار ، نامعقول ، ناپسند .
ناوَک : تیر ، تیری که با کمان اندازد .
نایاب : کمیاب .
نایب : جانشین .
نَبوغ : تیز هوش بودن ، استعداد قوی داشتن .
  نجابت : پاک نژادی ، بزرگواری .
نَجوا : آهسته حرف زدن ، پچ پچ کردن .
نجیب : شریف ، بزرگ زاده .
نَحل : زنبور عسل .
نِحَل : عطایا ، بخشش ها ، دعوی ها .
نَحیف : لاغر ، نزار .
نخل : درخت خرما .
نخلستان : محلی که در آن نخل بسیار کاشته شده ، نخل زار .
نَخیل : خرمابن .
نِدا : بانگ ، آواز .
نَدامَت : پشیمانی ، افسوس .
نُدرَت : کمیابی ، آنچه پیدا و آشکار شود .
نَدیده : نادیده ، دیده نشده ، نسل پنجم ، فرزند نبیره .
نَدیم : حریف شراف ، همنشین ، همدم .
نَذر : شرط . پیمان ، آن چه شخص برخود واجب گرداند که در راه خدا بدهد یا به جا بیاورد .
نُذُر : ترس ، بیم .
نَذیر : ترساننده ، بیم دهنده .
نَرمی : ملایمت ، بردباری .
نَریمان : نام پهلوان مشهور ایران که پدر سام است .
نِزار : لاغر ، نحیف .
نِزاع : دشمنی ، جنگ .
نَزع : جالت جان کندن ، احتضار .
نُزول : فرود آمدن ، پایین آمدن ، سودِ پول .
نِساء : زنان .
نَستوه : خستگی ناپذیر ، مبارز .
نسرین : گلی سفید رنگ و خوشبو با برگ های کوچک و انبوه ، مشکین بوی هم گویند .
نَسل : نژاد ، فرزند ، دودمان .
نِسیان : فراموشی .
نِشاط : شادمانی ، خوشی ، سبکی .
نُشور : زنده کردن ، زنده شدن مردگان درروز قیامت .
نَشیب و فراز : پستی و بلندی .
نَصب : قرار دادن ، جاگرفتن ، گماشتن .
نُصب : بلا ، سختی ، خستگی ، فرسودگی .
نَصبُ العین : مقابل چشم .
نَصران : ترسا .
نَصرانی : منسوب به نصران ، ترسایی .
نُصرَت : یاری ، کمک .
نَصیب : بهره ، قسمت ، بخت ، اقبال .
نَظّار : بینندگان ، تماشاچیان .
نَظّاره : بیننده ، تماشاگر .
نِظاره : زیرکی ، نگاه کردن ، تماشا کردن .
نِظام : نظم ، آراستگی ، عادت ، روش ، سپاه ، ارتش ، رژیم .
نَظّام : بسیار نظم دهنده ، ترتیب دهنده .
نَظیر : مثل ، مانند ، شریک .
نَعت : ستایش ، مدح ، وصف کردن کسی یا چیزی به نیکی .
نَعل : کفش ، سم اسب ، بی قرار کردن .
نَعلین : یک جفت کفش ، نوعی کفش بدون پاشنه و با رویه ی کوتاه و نوک برگشته .
نَعماء : نعمت ، شادمانی .
نَعیم : فرائانی نعمت ومال ، سرور ، خوشی و خوشگذرانی .
نَغمه : آواز خوش ، سرود .
نَفاق : رواج یافتن ، رونق گرفتن .
نِفاق : دو رویی کردن ، دورویی ، مکرو ریا .
نَفخ : دمیدگی ، ورم ، فخر وتکبر .
نَفخه : یک بار دمیدن با دهان ، دم وغیره .
نَفرت : بیزاری ، رمیدگی .
نِفرین : دعای بد ، لعنت .
نَفور : رمنده ، دور شونده ، نفرت کننده .
نُفور :رمیدن ، دور شدن .
نَقاره : نوعی طبل کوچک  دوتایی که با دو چوب باریک نواخته می شود .
نَقاره خانه : جای مخصوص بالای سردرهای بلند که هر صبح و شام در آنجا نقاره می نواختند .
نُقصان :کاسته شدن ، کم شدن ، عیب ، نقص .
نُقل : نوعی شیرینی کوچک تر از فندق .
نَقل : جابه جا کردن ، بیان کردن سخن و مطلبی ، قصه گفتن ، داستان ، قصه .
نِقَم : جمع عقوبت ، عذاب .
نِکاح : ازدواج ، زناشویی .
نُکول : برگزیدن و روگرداندن از چیزی ، ترسیدن و روبرگرداندن از دشمن .
نَکیر : انکار .
نَکیر ومنکر : دو فرشته ای که پس از مرگ انسان درباره ی اعمالش از او پرسش می کنند .
نِگار : نقش ، تصویر ، بت ، معشوق ، محبوب .
نگاری : وسیله ای که با آن شیره ی تریاک را می کشند .
نِگارین : هرچیز رنگ آمیزی شده و آرایش شده ، محبوب ، معشوق .
نِگَر : بدان ، آگاه باش ، هوشیار باش ، نگاه کن .
نَگَر : شخصی که خوش محضر نباشد ، شخص سرد و نچسب .
نِگوس : پادشاه حبشه .
نِگون : خم شده ، واژگون .
نگون بخن : بدبخت ، سیاه بخت .
نگونسار : سرازیر ، آویخته شده .
نگین : سنگ قیمتی که روی انگشتر نصب کنند ، مهر پادشاهان .
نَم نَم : ریز ریز ، آهسته آهسته .
نَمایان : ظاهر ، هویدا ، آشکار .
نَمکین : شور ، نمک زده ، ملیح ، زیبا .
نَمل : مورچه .
نمناک : مرطوب ، دارای رطوبت .
ننگین : شرم آور .
نِهال : درخت جوان نورسته .
نِهان : نهفته ، پنهان .
نِهانی : پنهانی ، سری .
نُهفتن : پنهان کردن ، پوشیده شدن .
نَهَل : آشامیدن ، نوشیدن آب ، تشنه شدن .
نَهیب : ترس ، بیم ، هیبت ، عظمت ، آواز مهیب ، تشر .
نَواختن : نوازش ، کردن ، دلجویی کردن ، ساز زدن ، کتک زدن .
نوباوه : نو پدید آمده ، نورسیده ، کودک ، نوزاد .
نوپا : کودک تازه به راه افتاده .
نوحه : زاری ، ناله .
نُورَس : نو رسیده ، جوان .
نوعروس : دختری که تازه عروس شده .
نوک : سرهرچیزی ، منقار مرغ .
نومید : ناامید ، مأیوس .
نونهال : نهال تازه ، درخت جوان ، کودک ، خردسال .
نوه : فرزند زاده ، نبیره .
نَوید : خبر خوش ، بشارت ، وعده ی نیک .
نیابت : خلافت ، جانشینی .
نیایش : دعا ، ستایش .
نیت : مراد ، مقصود ، هدف .
نَیران : آتش ها ، دوزخ ها .
نِیران : غیرایران ، خارج از ایران .
نِیرنگ : هر یک از مراسم دینی و مناسک مذهبی (زردشتی)، دعای مختصر به زبان اوستایی ، سحر ، جادو ، حیله ، مکر .
نَیرنگ : طرحی که نقاش با زغال و جز آن بار اول کشد ، رنگی که نقاش بکار برد ، طرح هر چیز .
نِیزار : جایی که در آن نی فراوان روییده باشد .
نیزه : چوبی دراز و سخت که بر سر آن آهن نوک تیز نصب می کردند .
نیش : هر چیز نوک تیز ، دهان ، عضوی که حشرات گزنده با آن می گزند .
نیک اختر : خوش طالع ، خوشبخت .
نیک انجام : خوش عاقبت .
نیلگون : لاجوردی .
نیلی : به رنگ نیل ، کبود رنگ .
نقاب : روبند ، پارچه ای که با آن روی چهره ی خود را بپوشانند.
نبیره : فرزند زاده ، فرزند فرزند، فرزند نوه .
نالان : نالیدن ، مریض ، بیمار .
ناکام : محروم ، نامراد ، کسی که به آرزوی خود نرسیده باشد .
ناشاد : آنکه شاد وخوشحال نیست ، نامراد ، ناکام ، مقابل شاد .
نقی : پاک و پاکیزه ، برگزیده .
نعره : یکبار فریاد زدن ، فریاد ، بانگ بلند.
ناسور : زخمی که آب و چرک از آن بیرون بیاید ، زخمی که در گوشه چشمبن دندان و حوالی مقعد وغیره.
نامدار: نامی ، بنام ، نیکنام ، معروف.
نعش : جنازه ، تابوت ، به خود میت نیز می گویند .
ناخلف : نااهل ، فرزند ناصالح ، فرزندی که از روش نیکو بگذرد .
نعوذ باله : پناه می برم به خدا ، برای اظهار تعجب یابیزاری .
نحس : بد اختر ، شوم ، بدیمن ، بدشگون .
نافه آهو: ماده ای بسیار خوشبو که در کیسه ای در زیر شکم آهوی نر ختن می باشد. ماده ای روغنی به رنگ قهوه ای و خوشبو.
نخجیر: شکار،صید،بزکوهی یا هر حیوانی که شکار شود.
نَسق: منظم ، مرتب.
نَشأتِین: دوجهان ،دو عالم وجود.
نفحه گیسو: نسیمی که از لابلای گیسوی یارمی وزد.
نیل : ماده ای است آبی رنگ که از درختچه نیل بدست می آید .
فهرست